Editie: Marita Mathijsen, met medewerking van Karin Hoogeland.

Download Dagboek

In de zomer van 1823 maakten Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp een voetreis door Nederland. Allebei hielden ze nauwkeurig aantekeningen bij. Van Lennep stuurde zijn verslag in brieven aan zijn zus Antje. Daarnaast had hij een tekenboekje, dat hoogstwaarschijnlijk verloren is gegaan. Van Lennep heeft de brieven aan Antje later bewerkt als dagboek. Wanneer hij dat gedaan heeft, is onbekend, maar het handschrift lijkt nog dat van de jonge Van Lennep. Er zijn twee versies van dit bewerkte dagboek overgeleverd, allebei van de hand van Jacob van Lennep. Beide uitgewerkte versies lijken sterk op elkaar en bleven onvoltooid. De meest voltooide versie (A) loopt tot 8 augustus. De andere versie (B) is overgeschreven van A.
Tijdens Van Lenneps leven is het dagboek nooit gepubliceerd. Zijn kleinzoon publiceerde fragmenten eruit in zijn biografie Het leven van Mr. Jacob van Lennep (Amsterdam 1910). In 1942 verzorgde M. Elisabeth Kluit onder de titel Nederland in den goeden ouden tijd de eerste uitgave van het dagboek. Deze editie is helaas niet compleet: enige gedichten en uitvallen tegen bepaalde groepen heeft Kluit eruit weggelaten. Ook zitten er nogal wat leesfouten in.

Het reisdagboek van Van Lennep is voor deze digitale editie geheel opnieuw bekeken. Tot 8 augustus is gebruikt gemaakt van de meest voltooide versie van het reisdagboek (A). Waar deze versie afbreekt, is het reisverslag aangevuld met de brieven aan Antje. Ook daar breekt Van Lennep zijn relaas af voor het einde van de reis. Wie wil weten hoe de reis na 31 augustus verliep, kan alleen bij Van Hogendorp terecht.
In het reisverslag van Van Lennep zijn correcties te vinden in twee kleuren inkt. De eerste laag, in een iets donkerder inkt dan de gewone schrijflaag, is waarschijnlijk van Van Lennep afkomstig. Een latere correctielaag in paarse inkt is hoogstwaarschijnlijk niet van zijn hand. Mogelijk bracht zijn kleinzoon deze correcties aan.

De tekst van deze editie geeft de laatste laag van het handschrift weer die door Van Lennep zelf is aangebracht. Dit wil zeggen dat de correcties in donkere inkt zijn overgenomen, de correcties in paars niet. Zowel de brieven als de uitgewerkte versies van het dagboek worden bewaard in het Gemeentearchief van Amsterdam (PA 238-289). Alleen enige duidelijke verschrijvingen zijn door de editeurs gecorrigeerd. Deze ingrepen worden evenals onduidelijkheden in het manuscript verantwoord in de lijst met editeursingrepen. In deze lijst wordt per datum een uitgebreid citaat gegeven van alle plaatsen waar is ingegrepen of waarover twijfel bestaat. Editeursuitleg is cursief afgedrukt tussen rechte haken. Bij editeursingrepen wordt eerst de gecorrigeerde tekst geciteerd, en dan volgt na een spekhaak (<) de tekst uit het manuscript. Een Duitse komma (/) wordt gebruikt om twee mogelijke lezingen te scheiden. Twijfel aan de lezing krijgt na het betreffende woord deze toevoeging: [?]. Onleesbare woorden worden aangeduid als: [xxx].

Deze digitale editie komt tegelijkertijd uit met de hertaalde versie van het dagboek bij Uitgeverij Waanders: Jacob van Lennep, Lopen met Van Lennep. Dagboek van zijn voetreis door Nederland. De zomer van 1823. Ingeleid en bewerkt door Geert Mak en Marita Mathijsen. Zwolle 2000.