Nieuws
Onder de rubriek "Nieuws" nemen wij lezingen, congressen, berichten, nieuwe boeken, openingen, veilingen en dergelijke op. Een overzicht van tentoonstellingen met een negentiende-eeuws tintje vindt u hier. Heeft u suggesties voor de rubriek Nieuws? U kunt ons bereiken op dit emailadres.
Mededeling over emailadressen:
Om spam te voorkomen wordt het apestaartje in de hieronder opgenomen emailadressen vervangen door het woord 'at'. Als u 'at' weer door @ vervangt krijgt u een geldig emailadres. Voorbeeld: voorbeeld at negentiende-eeuw.nl wijzigt u in voorbeeld@negentiende-eeuw.nl.
CALL FOR PAPERS Inburgeren?! Over integratie en desintegratie in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Call for papers voor het Colloquium Inburgeren?! op 27 mei 2011 van de Werkgroep Verenigd Koninkrijk der Nederlanden i.s.m. Boekwetenschap & handschriftenkunde Universiteit van Amsterdam:
Toen Willem Frederik van Oranje-Nassau voet aan wal had gezet in Scheveningen in 1813, trof hij een in vele opzichten verdeeld land aan. In 1815 pasten de Europese mogendheden een kunstgreep toe en creëerden het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, om als bufferstaat te fungeren tussen Engeland, Duitsland en Frankrijk, waarvan Willem koning werd. Door middel van een personele unie werd het groothertogdom Luxemburg aan het koninkrijk verbonden. De gebieden die de koning onder zich had waren echter verre van een nationale eenheid. Deze precaire situatie noopte Willem I tot allerlei maatregelen ten aanzien van zijn landgenoten, om wederzijdse integratie te bevorderen. Tussen 1815 en 1830 was, althans op overheidspapier, inburgeren de leus.
Het Taalbesluit dat in 1823 van kracht werd bijvoorbeeld, betekende dat gemeentelijke ambtenaren, gerechtelijke medewerkers en notarissen in de Vlaamse provincies tot halverwege 1830 in de uitvoering van hun taken zich van het Nederlands moesten bedienen. Dit besluit kreeg zowel bijval als weerstand. Noord-Nederlandse kamerleden zagen zich tegelijkertijd veelal gedwongen Frans te spreken met hun zuidelijke collega's. De Nederlandse regering zetelde om het jaar in Den Haag en Brussel en in de Eerste en Tweede Kamer bedienden de Belgische afgevaardigden zich, ondanks hun tweetaligheid, volgens verschillende bronnen uitsluitend van het Frans. Niet alleen Noord-Nederlandse schrijvers en geleerden, zoals J. Kinker en J.M. Schrant, maar ook boekhandelaren zoals Jacobus Johannes Brest van Kempen ondervonden aan den lijve de problemen die inburgering in het Zuiden met zich mee kon brengen.
Willem I zette een natievormende politiek in, waarbij hij onder meer maatregelen doorvoerde op het gebied van het taalgebruik in het openbaar leven, het onderwijs, de rechten van de kerk, de pers en de vorming van het nationale leger. Verder pakte hij het munt-, maten- en gewichtenstelsel aan. Sommige hervormingen werden aanvaard, al dan niet morrend, waardoor de eenheid tussen Noord en Zuid toenam. Andere leidden uitsluitend tot toenemende oppositie en een groeiende kloof tussen groepen of gebieden in het koninkrijk. De samenleving kreeg tussen 1815 en 1830 in ieder geval op allerlei vlakken in snel tempo een nieuw of ander gezicht. Allerhande emanciperende groepen verenigden zich in genootschappen of vonden elkaar in verbonden om hun belangen te behartigen of kennis uit te wisselen, wat hun 'inburgering' in bepaalde gevallen eerder remde dan stimuleerde.
Deze en nog veel meer factoren schiepen een situatie van voortdurende integratie en desintegratie, op zowel lokaal, regionaal als nationaal niveau. Over dit aspect van de geschiedschrijving van Noord en Zuid is nog maar weinig gepubliceerd, terwijl zich moeiteloos een aantal interessante vragen opdringt:
Hoe werden noorderlingen in het zuiden ontvangen en andersom? Reflecteerden zij op overeenkomsten en verschillen in bijvoorbeeld literatuur, de media of in genootschappen? In hoeverre en op welke wijze pasten zij zich aan, aan hun nieuwe leefomgeving?
Welke emancipatorische krachten waren er in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden? Werden die tegengewerkt, of kregen ze brede bijval?
In hoeverre droeg Willem I zelf bij aan de gewenste culturele natievorming en staatsvorming? Zorgden zijn maatregelen voor een evenredige mengvorm van noordelijke en zuidelijke elementen of werden bepaalde landsdelen benadeeld? Werd het zuiden veel noordelijker of het noorden juist veel zuidelijker? Wat betekende dit voor zijn populariteit?
Op de gebieden van onder meer boekcultuur, religie en onderwijs waren veel verschillen tussen het noorden en het zuiden. In hoeverre werkten deze verschillen 'inburgering' tegen?
Dit zijn slechts enkele contouren van een interessant thema. Graag willen we iedereen uitnodigen om vanuit eigen onderzoek mee te denken over het thema 'inburgeren'. Alle perspectieven worden in overweging genomen, maar de periodeafbakening ligt in elk geval bij de jaren 1815-1830.
We nodigen met name aio's en promovendi uit om te reageren, aangezien de Werkgroep VKN ernaar streeft om tot uitwisseling van kennis te komen tussen alle generaties academici. Op het colloquium krijgt iedere spreker 20 minuten voor een presentatie over dit onderwerp, waarna er 10 minuten tijd is voor discussie en vragen. Het is de bedoeling om na het colloquium van de bijdragen een publicatie te verzorgen. De keynote lezing zal worden verzorgd door N.C.F. van Sas.
Voorstellen tot circa 400 woorden, kunnen tot 1 november 2010 gestuurd worden aan de organisatie, i.c. drs. Arnold Lubbers, op arnold@werkgroepvkn.eu. Na deze datum worden voorstellen niet meer in overweging genomen.
Vragen over het colloquium kunnen eveneens gesteld worden aan drs. Arnold Lubbers (arnold@werkgroepvkn.eu) of prof.dr. Lisa Kuitert, (e.a.kuitert@uva.nl)
Telefoon: (+31) (0)20-5252773 of (0)6-30743379.
Zie ook de internetpagina van de Werkgroep Verenigd Koninkrijk der Nederlanden: http://www.werkgroepvkn.eu/
Symposium Hendrik Tollens
Vrijdag 24 september 2010
(op de 230ste geboortedag van de dichter)
Bibliotheektheater, Openbare Bibliotheek Rotterdam,
Hoogstraat 110, 3011 PV Rotterdam
Programma
14.30 deuren open
15.00 welkomstwoord door Erik Menkveld, voorzitter stichting Het Tollens-fonds
15.05 Tollens als dichter van het volk, Prof. dr Marita Mathijsen, emeritus hoogleraar Moderne Nederlandse letterkunde, Universiteit van Amsterdam
15.20 Tollens als schrijver van verzetspoezie, door dr Lotte Jensen, universitair docent Oudere Nederlandse letterkunde, Radboud Universiteit Nijmegen
15.35 muzikaal intermezzo met liederen op teksten van Hendrik Tollens
15.45 pauze
16.00 Het leven van Tollens, drs. Ruud Poortier, neerlandicus te Rijswijk
16.15 Tollens in het 19e eeuwse Rotterdam prof. dr. Paul van der Laar, bijzonder hoogleraar geschiedenis van Rotterdam, Erasmus Universiteit Rotterdam
16.25 Interview met Cees Kolff, oud-medewerker van de verffabriek Tollens, afstammeling van Hendrik Tollens Cz., door prof. dr. Paul van der Laar
16.35 muzikale afsluiting met liederen op teksten van Hendrik Tollens
16.45 slotwoord door de voorzitter
Toegang is gratis. Zie ook: www.hettollensfonds.nl
In verband met de beperkte plaatsruimte dient u zich wel op te geven:
via e-mailadres: info@hettollensfonds.nl
symposium van de Werkgroep Negentiende Eeuw
op vrijdag 10 december 2010 houdt de Werkgroep Negentiede eeuw haar jaarlijkse symposium met als thema:
Wereldburger in een eeuw van nationalisme
'Ubi bene ibi patria' - overal waar ik mij prettig voel, is mijn vaderland, dit zijn de bekende woorden waarmee Erasmus aangaf een wereldburger te willen zijn. Voor humanisten was die prettige omgeving de niet aan een territorium gebonden gemeenschap van de Republiek der Letteren, een supra-nationaal netwerk. Eigenlijk heeft het begrip wereldburger altijd die sociale connotatie behouden; wereldburgerschap is een keuze en een manier van zijn die alleen is weggelegd voor een geletterde elite.
Natuurlijk wijzigde met de sociaal-historische omstandigheden ook de invulling van het begrip en de zijnswijze van wereldburgerschap. Zo koesterden de verlichte achttiende-eeuwse philosophes uitgesproken progressieve idealistische ideeën over wereldburgerschap: de bevordering van het geluk van de mensheid door verspreiding van over de hele wereld vergaarde kennis. In het revolutionaire Frankrijk werd deze culte cosmopolite aanvankelijk aanvaard als een cultuur-politiek ideaal, maar onder de Jacobijnen kwam daar de klad in. Het vaderland werd de imperatief en het eerder al door Rousseau in het leven geroepen negatieve beeld van de wereldburger voerde nu de boventoon: 'ces cosmopolites qui vont chercher au loin dans leurs livres les devoirs qu'ils dédaignent de remplir autour d'eux.' Het feit dat de wereldburger behoorde tot de elite die voor intellectuele vorming, zaken of plezier veel in het buitenland vertoefde, droeg uiteraard bij aan de veroordeling. Vaderlandsliefde en wereldburgerschap sloten elkaar op dat moment uit.
De vraag is nu: hoe werd in de nationalistische negentiende eeuw de deur weer opengezet voor de wereldburger? Dit onderwerp is voor Nederland nog niet systematisch onderzocht, maar enkele kleine steekproeven geven al verrassende resultaten te zien. Zo ziet de vaderlandslievende dichter J.F. Helmers uit pacifistische overwegingen geen heil in fel nationalisme - 'breek, scheur den slagboom weg, die volk van volken scheidt.' (De Wereldburger, 1805) Vaker te horen is de pragmatische gematigdheid zoals van J.A. Bakker in zijn artikel 'Over het verband tusschen vaderlandsliefde en wereldburgerschap.' (De Fakkel 1830) Bakker verzet zich tegen het negatieve idee dat wereldburgerschap niets anders is dan een dekmantel van 'koele onverschilligheid voor Vaderland en Staat.' Hij bepleit een wereldburgerschap, 'vooral bij den beschaafden stand,' dat in harmonie staat met vaderlandsliefde, om deze zodanig te 'veredelen' dat het goede bij andere volken wordt opgemerkt en tot heil van het vaderland aangewend.
Met andere woorden: het vaderland heeft een wereldburgerlijke elite nodig om mee te gaan in de vaart der volkeren. Opmerkelijk genoeg geldt dat ook andersom. Want is het niet zo dat het de natiestaten zijn geweest die internationale manifestaties als wereldtentoonstellingen, vredescongressen en olympische spelen mogelijk hebben gemaakt, bij uitstek faciliteiten om een wereldburgerlijke geest te vormen?
Het programma van het congres volgt, de call voor papers is inmiddels gesloten
Presentatie van het 30e Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis: Gender en gekte
Donderdag 16 september 2010 – Het Dolhuys - Haarlem
Programma
18.30-19.30
Inloop, met muziek van Maurice Ploem
19.30-20.30
Inleiding door gastredacteur Gemma Blok(historica, UvA)
Presentatie van professor Gerbrandus Jelgersma(1859-1942) over hysterie
Uitreiking van het eerste exemplaar van Gender & Gekte aan psychiater Ilonka Boomsma
Interview Carine Neefjes met Ilonka Boomsma over sekse-specifieke hulpverlening
20.30-21.00
Borrel
Route en informatie
Het Dolhuys - Schotersingel 2 - 2021 GE Haarlem - www.hetdolhuys.nl
Toegang tot de 43e april avonden is gratis bij museumbezoek en voor Jaarboek-leden, oudredactieleden,
auteurs en referenten, mits u zich aanmeldt voor 2 september (incl. 1 consumptie).
In het museumcafé is er de mogelijkheid op eigen kosten een maaltijd te nuttigen. We willen u
vriendelijk verzoeken voor 2 september te reserveren (graag aangeven met of zonder maaltijd) bij
de redactie (Jaarboekvrouwengeschiedenis@gmail.com). Na 2 september kunt u zich enkel nog
aanmelden via het reserveringsformulier van het Dolhuys:
http://www.hetdolhuys.nl/formulieren/Aanmeldformulier-43e-april.
Joodse genealogie bij HCC
Op 18 september a.s. organiseert HCC!genealogie een bijeenkomst in het Kerkelijk Centrum 'De Brug' in Amersfoort waarbij lezingen worden gegeven over Joodse genealogie en het genealogische computerprogramma PAF.
Deze landelijke bijeenkomst wordt voorafgegaan door de jaarlijkse Algemene Leden-vergadering van de interessegroep Genealogie van de HCC. De ledenvergadering begint om 10 uur.
Om 10:30 uur vangt een lezing over Joodse genealogie aan die wordt gegeven door Dr. L.H. Cohen voorzitter van de Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie.
Joodse genealogie verschilt van de gewone Nederlandse genealogie in andere bronnen voor genealogische gegevens, andere gebruiken en leefgewoonten (religieuze traditie en cultuur) en een afwijkende geschiedenis en daardoor ook andere familienamen. Aan de hand van een korte beschrijving van geschiedenis vanaf de Gouden Eeuw van zowel Sefardische (Portugese) als Askenasische (Hoog-Duitse) Joden in Nederland en van een aantal religieuze gebruiken worden een aantal bronnen besproken: o.a. besnijdenisregisters, ketoebot (huwelijksakten) en grafstenen/begraafregisters. In de periode voor 1811 zijn ook een aantal niet-Joodse bronnen zoals notariële akten, gerechtelijke (onder)trouw akten en naamsaannemingsregisters van belang. Het een en ander zal met voorbeelden geïllustreerd worden. Verder zullen een aantal internetsites, die voor Nederlands Joodse genealogie van belang zijn, genoemd worden.
In de middag volgt een lezing door P .van 't Schip over het genealogische computer-programma PAF (Pedigree Ancestry File) dat door de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (beter bekend als de Mormonen) werd ontwikkeld. Indien geinteresseerden bepaalde onderwerpen van dit programma behandeld willen zien kunnen ze vragen vooraf stellen aan Jos van Jaarsveld (jh.vanjaarsveld@hccnet.nl)
Plaats: Kerkelijk Centrum 'De Brug' Schuilenburgerweg 2, 3816 TB Amersfoort
Meer informatie over hcc!genealogie is te vinden op http://genealogie.hcc.nl, op de nieuwssite www.computergenealogie.org en op www.twitter.com/hccgenealogie
Verschenen: Matthijs Lok, 'Windvanen. Napoleontische bestuurder in de Nederlandse en Franse Restauratie (1813-1820)'
In zijn proefschrift 'Windvanen' vergelijkt Matthijs Lok de loopbanen van bestuurders in Frankrijk en Nederland tijdens de Restauratie. Op de Franse revolutie volgden vele regiemswisselingen. Het lijkt vanzelfsprekend dat de verdrijving van Napoleon tot een volledige nieuwe bezetting van het bestuur zou leiden. Maar zowel in Nederland, waar de de zoon van de stadhouder koning werd, als in Frankrijk waar de monarchie met Lodewijk XVIII aan het hoofd werd hersteld, bleven veel bestuurders die in de roerige periode ervoor benoemd waren, deel uitmaken van het bestuur. De carriere van deze 'windvanen' wordt door Lok voor het eerst uitgebreid belicht. Niet alleen de mate waarin Willem I en zijn Franse tegenhanger in 'het bed van Napoleon' sliepen komt aan bod, maar ook de legitimatie en de perceptie van de bestuurlijke continuïteit in de publieke opinie.
Het boek wordt uitgegeven door Uitgeverij Bert Bakker.
verschenen: De Tiendaagsche Veldtogt. Journaal van de voetreis naar Belgie 1830-1832
In een prive-uitgave is verschenen: De Tiendaagsche Veldtogt. Journaal van de voetreis naar Belgie 1830-1832. De schrijver van het journaal is H.G. Cannegieter, kapitein bij de Friesche Mobiele Schutterij. Het journaal is eerder in een kleine oplage uitgegeven onder de naam Grootvaders glorie, maar onlangs zijn de originele zakboekjes teruggevonden en die bevatten heel wat meer pikante, humoristische en gevoelige commentaren dan de eerdere uitgaven. Het journaal begint op 21 december 1830 als de auteur vertrekt vanuit Ferwerderadeel naar Leeuwarden, waar de schutters zich verzamelen. Het eindigt op 15 november 1832. Het is een heel fris en levendig verslag van de gebeurtenissen. Het boek kan besteld worden via: hg.cannegieter at tiscali.nl of via telefoon 0598632366.