Over de auteur

Conrad Busken Huet werd geboren in Den Haag in 1826. Hij was afkomstig uit een hugenotenfamilie, waarin veel Waalse predikanten voorkwamen. Hij ging theologie studeren in Leiden om zelf ook predikant te worden. In Leiden kreeg hij college van moderne theologen. Al in zijn studententijd schreef hij stukken voor de almanak en hij leerde letterkundigen kennen. In 1851 werd hij predikant bij de Waalse Kerk te Haarlem. Zijn Brieven over den Bijbel veroorzaakten veel rumoer, omdat de rechtzinnigen ze te modern vonden. In deze jaren begon hij ook als letterkundig criticus. Hij kwam in een geloofscrisis en nam in 1862 ontslag als predikant. Hij werd redacteur van de Opregte Haarlemsche Courant. In 1863 werd hij op verzoek van E. Potgieter redacteur van De Gids. Hij veroorzaakte daar een crisis, door zijn heftige kritiek, en verliet samen met Potgieter in 1865 de redactie. In 1868 vertrok hij naar Nederlands Indië, waar hij voor de Java-bode ging werken. Later stichtte hij een eigen krant. Toen die eenmaal goed liep, keerde hij terug naar Europa, waar hij zich in Parijs vestigde. Daar is hij ook gestorven. Huet heeft maar een roman geschreven (Lidewyde). Zijn blijvende faam heeft hij vooral aan zijn kritieken te danken.

Inhoud

Vlak bij het dorp Duinendaal zou een spoorwegbrug gebouwd worden door de jonge ingenieur André Kortenaer. Op een dag overkomt hem een ongeluk. Hij wordt naar het buitenhuis Belvedère gebracht en daar verpleegd door de bewoner, de kunstschilder Visscher en zijn vrouw en dochter Emma. Kortenaer vat genegenheid op voor Emma en begint een verhouding met haar. Kort daarna wordt André bij zijn oom Timmermans geroepen. Oom Timmermans heeft een opdracht voor hem: hij moet een erfeniskwestie gaan regelen met zijn neef Adriaan Dijk in de stad M. Oom waarschuwt zijn neef voor de vrouw van Adriaan Dijk, Lidewyde. André reist naar M. en wordt uitgenodigd om bij de familie te logeren. Neef heeft het te druk met zijn kandidaatschap voor de Tweede Kamer om de erfeniskwestie meteen te regelen. André ontdekt dat Lidewyde een verhouding heeft met de arts Ruardi. Dokter Ruardi is een echte vrouwenliefhebber, die in zijn huis erotische kamers ingericht heeft. Hij houdt ervan zowel getrouwde vrouwen als onschuldige meisjes te verleiden. Lidewyde heeft genoeg van de dokter en wil van hem af. Ze kan hem echter niet ontlopen, omdat hij een vriend van haar man is. Het kamermeisje van Lidewyde vraagt aan André om zich op te dringen bij Lidewyde, zodat Ruardi zichzelf zal terugtrekken. André weigert dat vanwege zijn verhouding met Emma, maar hij is wel onder de bekoring van de donkere schoonheid van Lidewyde. Omdat Emma voorgevoelens van naderend onheil heeft, komt zij ook naar de stad M. en vindt onderdak bij een bevriende freule. André raakt echter hoe langer hoe meer in de ban van de erotiek. Ruardi vertelt hem hoe minachtend hij over vrouwen denkt, Lidewyde laat hem liefdespassages lezen. André is niet meer tegen haar bestand en gaat akkoord met haar voorstel om tijdelijk zich als haar minnaar voor te doen. Emma vermoedt wat er aan de hand is en wil met André breken, maar André accepteert dit niet. Door toedoen van Lidewyde ontstaat er een werkelijke relatie tussen haar en André. Dokter Ruardi is hierover gebelgd en waarschuwt zijn vriend Dijk. Lidewyde laat Emma inlichten over Andrés verraad. Emma vertrekt naar haar dorp zonder André nog te spreken. Dijk betrapt André en Lidewyde in de slaapkamer. André wordt opgesloten in een kamer met een pistool: aan hem is de keus om zelf het pistool te gebruiken of om de knechten af te wachten die vrijheid hebben om André te straffen, wat wil zeggen te castreren. Lidewyde wordt intussen door Dijk ondervraagd. Als zij hem vertelt dat zij ook met Ruardi het bed deelde en Dijk een klap geeft, wordt deze zo furieus dat hij haar met een zweep afranselt. Kronkelend van de pijn hoort ze het pistoolschot waarmee André een eind aan zijn leven maakt. De buitenwereld hoort slechts dat André in een krankzinnige aanval zelfmoord gepleegd heeft. over zijn verhouding lekt niets uit.

Structuur en genre

Lidewyde is opgebouwd uit drie boeken, met de titel Een idylle, In het vuur, Nemesis. Tenslotte volgt nog: Vereist besluit?. In het eerste boek worden de verhaallijnen uitgezet, met als voornaamste de idyllische verhouding tussen André en Emma. Daarna volgt de complicatie, waarbij het vuur en de passie centraal staan. In Nemesis (godin van de wraak) volgt de ontknoping. Tenslotte is er een nabeschouwing. Lidewyde is een voorloper van de naturalistische romans die tegen het eind van de eeuw het belangrijkste genre zouden worden.

Personages

André Kortenaer is een slappeling, die niet bestand is tegen het kwaad in de wereld en te laf is om te kiezen. Als hij altijd in zijn omgeving was gebleven, was er waarschijnlijk niets fout gegaan. Lidewyde is het voorbeeld van een femme fatale. Zij is de onwettige dochter van een Griekse slavin en een Hollandse consul. Ze is demonisch, egoïstisch en ontziet niets of niemand. Tegenover haar staat Emma, die deugdzaam is, zachtaardig, maar door haar weinig gepassioneerd gevoel voor André hem niet weet te boeien als hij eenmaal in handen van Lidewyde is. Dokter Ruardi is van Italiaanse afkomst. Hem interesseert alleen de sexualiteit van vrouwen. Hij neemt geen enkele verantwoordelijkheid voor vrouwen die door hem in moeilijkheden komen.

Plaats en tijd

De handeling speelt zich eerst af in het dorp Duinendaal, waar alles nog onbedorven is. In de stad M. ziet de lezer de gecompliceerde moderne en decadente maatschappij. De tijd van handeling is ongeveer in de tijd van het boek zelf, dus rond 1868. De handeling omvat ongeveer een jaar.

Point of view

Er is een auctoriale verteller aanwezig, die voortdurend commentaart geeft op de geschiedenis en zijn mening geeft. Hij informeert de lezer over de gedachtenwerelden van de verschillende personages. Juist vanwege de auctoriale verteller kan dit boek nog geen naturalistische roman genoemd worden.

Thema

Het thema is de kracht van de immorele sexualiteit of de driften. De aantrekkingskracht van Lidewyde is zo groot, dat de onschuldige André er geen weerstand aan kan bieden. De immorele figuren in het boek (Lidewyde, Ruardi) gebruiken beiden hun driften om slachtoffers te maken.

Stijl

Huet is voor zijn tijd ongelooflijk openhartig: dergelijke liefdesscènes waren nog niet eerder beschreven. Maar hij blijft in zijn stijl nogal omslachtig en weet de spanning niet op te voeren doordat hij lang uitweidt over allerlei maatschappelijke processen.

Waardering

Lidewyde veroorzaakte grote opschudding in Nederland toen het verscheen. Het boek werd onzedelijk, onhollands en onfatsoenlijk genoemd. Er verschenen vele pamfletten tegen de verspreiding van dit boek.

Samenstelling: Marita Mathijsen.